สรุป (Summary)

             หลักสูตรมีความสำคัญยิ่งในการจัดการศึกษา  เป็นสิ่งที่ชี้ให้เห็นแนวทางในการจัดประสบการณ์แก่ผู้เรียน  อันเปรียบเสมือนแผ่นที่หรือเข็มทิศที่จะนำทางในการวัดการศึกษาให้บรรลุผลตามหลักสูตรที่ดีจะต้องมีความชัดเจนเหมาะสมกับผู้เรียนและสังคม  ซึ่งจะทำให้การนำหลักสูตรไปใช้หรือการจัดการเรียนการสอนเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพ  เพราะฉะนั้นในการจัดทำหรือการพัฒนาหลักสูตรจึงถือเป็นงานสำคัญที่ทุกฝ่ายต้องร่วมมือร่วมใจกันดำเนินการ  เพื่อให้ได้ในหลักสูตรในระดับต่างๆ  ที่ดีเพราะถ้าเรามีหลักสูตรที่ดีถูกต้องเหมาะสมการเดินทางไปสู่จุดหมายปลายทางในเรื่องการศึกษาจะเป็นไปโดยราบรื่นสามารถสร้างลักษณะสังคมที่ดีในอนาคต  โดยใช้การศึกษาเป็นเครื่องมืออย่างเต็มภาคภูมิ

ลักษณะของหลักสูตรที่ดี

หลักสูตรเป็นแนวทางสำคัญในการจัดการเรียนการสอน  ลักษณะของหลักสูตรที่ดีจะนำไปสู่การเรียนการสอนที่มีประสิทธิภาพและเกิดผลสัมฤทธิ์ทางการศึกษา  หลักสูตรที่ดีควรมีดังนี้

 1. ตรงตามความมุ่งหมายของการศึกษา

 2. ตรงตามลักษณะของการพัฒนา เด็กในวัยต่างๆ

3. ตามตรงตามลักษณะวัฒนธรรมขนบธรรมเนียมประเพณีและเอกลักษณ์ของชาติ

4. มีเนื้อหาสาระในเรื่องที่สอนเพียงพอที่จะช่วยให้นักเรียนคิดเป็นและมีพัฒนาการทุกด้าน

5. สอดคล้องกับชีวิตประจำวันของผู้เรียน  คือ  จัดวิชาทักษะและเนื้อหาวิชาให้เหมาะสมกันที่จะส่งเสริมให้ผู้เรียนเจริญงอกงามทุกด้าน

6. หลักสูตรที่ดีควรสำเร็จขึ้นด้วยความร่วมมือของทุกฝ่ายเพื่อจะได้ผลดีควรจัดให้เป็นคณะกรรมการ

7. หลักสูตรที่ดีจะต้องให้นักเรียนได้เรียนรู้ต่อไปและจะต้องเรียงลำดับความยากง่ายไม่ให้ขาดตอนจากกัน

8. หลักสูตรที่ดีจะต้องเป็นประสบการณ์ที่เกี่ยวกับชีวิตประจำวันของเด็ก  เพื่อให้เด็กได้มีโอกาสแก้ปัญหาต่างๆในชีวิตเพื่อให้เป็นอยู่อย่างผาสุก

9. หลักสูตรที่ดีจะต้องเพิ่มพูนและส่งเสริมทักษะเบื้องต้นที่จำเป็นของเด็ก

10. หลักสูตรที่ดีย่อมส่งเสริมให้เด็กเกิดความรู้  ทักษะ  เจตคติ  ความคิดริเริ่ม  มีความคิดสร้างสรรค์ในการดำเนินชีวิต

 11. หลักสูตรที่ดีจะต้องส่งเสริมให้เด็กทำงานเป็นอิสระและทำงานร่วมกันเป็นหมู่คณะ  เพื่อพัฒนาให้รู้จักการอยู่ร่วมกันในสังคมประชาธิปไตย

12. หลักสูตรที่ดีย่อมบอกแนวทางวิธีการสอนและสื่ออุปกรณ์ประกอบเนื้อหาสาระที่สอนไว้อย่างเหมาะสม

13. หลักสูตรที่ดีย่อมมีการประเมินผลอยู่ตลอดเวลา  เพื่อทราบข้อบกพร่องในการที่จะนำ ไปปรับปรุงให้ดียิ่งๆขึ้นไป

14. หลักสูตรที่ดีจะต้องจัดประสบการณ์ให้เด็กเกิดความรู้  ความเข้าใจ  และมีโอกาสแก้ปัญหาต่างๆโดยเฉพาะปัญหาครอบครัวชุมชนและประเทศชาติ

15. หลักสูตรที่ดีต้องส่งเสริมให้เด็กรู้จักแก้ปัญหา

16. หลักสูตรที่ดีจะต้องจัดประสบการณ์ที่มีความหมายต่อชีวิตของเด็ก

 17. หลักสูตรที่ดีต้องจัดประสบการณ์และกิจกรรมหลายๆอย่างเพื่อเปิดโอกาสให้เด็กได้เลือกอย่างเหมาะสม ตามความสนใจความต้องการและความสามารถของแต่ละบุคคล

 18. หลักสูตรที่ดีจะต้องวางกฎเกณฑ์ไว้อย่างเหมาะสมแก่การนำไปปฏิบัติและสะดวกแก่การวัดและประเมินผล

องค์ประกอบของหลักสูตร(Curriculum Component)

องค์ประกอบของหลักสูตรอาจแตกต่างกันบ้างในรายละเอียด  แต่ส่วนใหญ่มีประเด็นหรือองค์ประกอบที่สำคัญเหมือนกันอย่างครบถ้วน  ซึ่งจะช่วยให้ผู้ใช้หลักสูตรสามารถนำหลักสูตรไปใช้ได้อย่างมีประสิทธิภาพ  องค์ประกอบที่สำคัญ  คือ

1.จุดมุ่งหมายของหลักสูตร  (Curriculum  Aims)

จุดมุ่งหมายของหลักสูตร  หมายถึง  ความตั้งใจหรือความคาดหวังที่ต้องการให้เกิดขึ้นในตัวผู้ที่จะผ่านหลักสูตร  จุดมุ่งหมายของหลักสูตรมีความสำคัญเพราะเป็นตัวกำหนดทิศทางและขอบเขตในการศึกษาแก่เด็กช่วยให้การเลือกเนื้อหาและกิจกรรม  ตลอดจนเป็นมาตรการอย่างหนึ่งในการประเมินผล

จุดมุ่งหมายของการศึกษามีหลายระดับ  ได้แก่  จุดมุ่งหมายระดับหลักสูตร  ซึ่งเป็นจุดมุ่งหมายที่บอกให้ผู้ที่เกี่ยวข้องรับรู้ถึงเป้าหมายของหลักสูตรนั้นๆ  จุดมุ่งหมายของกลุ่มวิชาสร้างคุณลักษณะที่แตกต่างกันให้กับผู้เรียน  ดังนั้นแต่ละกลุ่มวิชาซึ่งมีจุดมุ่งหมายไว้แตกต่างกัน  จุดมุ่งหมายรายวิชาเป็นจุดมุ่งหมายที่ละเอียดจำเพาะเจาะจงว่าจุดมุ่งหมายกลุ่มวิชาผู้สอนกลุ่มรายวิชาจะกำหนดจุดมุ่งหมายในการสอนเนื้อหาแต่ละบทแต่ละขั้นตอนในรูปของจุดมุ่งหมายเชิงพฤติกรรมแม้ว่าจุดมุ่งหมายทางการศึกษาจะมีระดับดังกล่าวแล้วจุดมุ่งหมายหลายระดับย่อมสอดคล้องกันและนำไปสู่จุดมุ่งหมายปลายทางเดียวกัน

2.เนื้อหา (Content)

เมื่อกำหนดจุดมุ่งหมายของหลักสูตรแล้วกิจกรรมขั้นต่อไปนี้  คือ  การเลือกเนื้อหาประสบการณ์การเรียนรู้ต่างๆที่คาดว่าจะช่วยให้ผู้เรียนพัฒนาไปสู่จุดมุ่งหมายที่กำหนดไว้  โดยดำเนินการตั้งแต่การเลือกเนื้อหาสาระและประสบการณ์การเรียงลำดับเนื้อหาสาระพร้อมทั้งการกำหนดเวลาเรียนที่เหมาะสม

3.การนําหลักสูตรไปใช้

เป็นการนำหลักสูตรไปสู่การปฏิบัติซึ่งประกอบด้วยกิจกรรมต่างๆ  เช่น  การจัดทำวัสดุ  หลักสูตรได้แก่  คู่มือครู  เอกสาร  หลักสูตร  แผนการสอน  แนวการสอนและแบบเรียน  เป็นต้น

การจัดเตรียมความพร้อมด้านบุคลากรและสิ่งแวดล้อม  เช่น  การจัดโต๊ะ  เก้าอี้  ห้องเรียน  วัสดุอุปกรณ์ในการเรียน  จำนวนครูและสิ่งแวดล้อมอำนวยความสะดวกต่างๆ  การดำเนินการสอนเป็นกิจกรรมที่สำคัญที่สุดในขั้นตอนการนำหลักสูตรไปใช้เพราะหลักสูตรจะได้ผลหรือไม่ขึ้นอยู่กับพฤติกรรมการสอนของครูผู้สอนจะต้องมีความรู้ในด้านการถ่ายทอดเนื้อหาความรู้การวัดและการประเมินผลจิตวิทยาการสอนตลอดทั้งสัปดาห์การสอนของแต่ละระดับ  จึงทำให้การเรียนของผู้เรียนบรรลุเป้าหมายของหลักสูตร

 4.การประเมินผลหลักสูตร (Evaluation)

การประมวลผลหลักสูตร  คือ  การหาคำตอบหลักสูตรสัมฤทธิ์ผลตามที่กำหนดในจุดมุ่งหมายหรือไม่มากน้อยเพียงใด  อะไรเป็นสาเหตุการประเมินผลหลักสูตร  เป็นงานใหญ่และมีขอบเขตกว้างขวางผู้ประเมินจำเป็นต้องวางโครงการประเมินผลไว้ล่วงหน้า

ความสำคัญของหลักสูตร

ความสำคัญของหลักสูตร  เป็นองค์ประกอบอันสำคัญยิ่งอย่างหนึ่งของการจัดการศึกษา การจัดการศึกษาประเภทและระดับใดก็ดี  จะขาดหลักสูตรไปไม่ได้เพราะหลักสูตรจะเป็นโครงร่างกำหนดไว้ว่าจะให้เด็กได้รับประสบการณ์อะไรบ้างจึงจะเป็นประโยชน์ต่อเด็กและสังคม  หลักสูตรเป็นแนวทางที่จะเสริมสร้างความเจริญเติบโตให้แก่ผู้เรียน  นอกจากนี้หลักสูตรยังเป็นเครื่องชี้ให้เห็นโฉมหน้าของสังคมในอนาคตว่าจะเป็นอย่างไรอีกด้วย

นักศึกษาชาวอเมริกันได้กล่าวเน้นความสำคัญของหลักสูตรว่า  หลักสูตรเป็นเสมือนเครื่องนำทางให้เด็กไปสู่จุดมุ่งหมาย  หลักสูตรไม่ใช่เป็นเพียงแต่แนวทางในการเรียนเท่านั้นยังรวบรวมรายการและปัญหาต่างๆไว้อีกด้วยหลักสูตรไม่ใช่เนื้อหาวิชาแต่เป็นกิจกรรมทั้งหมดที่นำเข้ามาในโรงเรียน

ในการจัดการศึกษาที่บรรลุเป้าหมาย ได้นั้นต้องอาศัยหลักสูตรเป็นเครื่องมือ นำไปสู่การบรรลุเป้าหมายดังกล่าวถ้าปราศจากสูตรแล้ว การจัดการศึกษาจะไม่มีวันสำเร็จลุล่วง ไปตามเป้าหมายของการจัดการศึกษาที่กำหนดไว้เลย หลักสูตรจึงเปรียบเสมือนหัวใจสำคัญของการจัดการศึกษา

 1. หลักสูตรเป็นเสมือนเบ้าหลอมพลเมืองให้มีคุณภาพ

 2. หลักสูตรเป็นมาตรฐานของการจัดการศึกษาตามหลักสูตรเป็น

              3. หลักสูตรเป็นโครงการและแนวทางในการให้การศึกษา

4. ในระดับโรงเรียนหลักสูตรจะให้แนวการปฏิบัติแก่ครู

5. หลักสูตรเป็นแนวทางในการส่งเสริมความเจริญงอกงามและพัฒนาการของเด็กตามจุดมุ่งหมายของการศึกษา

6. หลักสูตรเป็นเครื่องกำหนดแนวทางในการจัดประสบการณ์ว่าผู้เรียนและสังคมควรจะได้รับสิ่งใดบ้างที่เป็นประโยชน์แก่เด็กโดยตรง

7. หลักสูตรเป็นเครื่องกำหนดว่าเนื้อหาวิชาอะไรบ้างที่จะช่วยให้เด็กมีชีวิตอยู่ในสังคมอย่างราบรื่น เป็นพลเมืองที่ดีของประเทศชาติและบำเพ็ญตนให้เป็นประโยชน์แก่สังคม

8. หลักสูตรเป็นเครื่องกำหนดว่าวิธีการดำเนินชีวิตของเด็กให้เป็นไปด้วยความราบรื่นและเป็น ผาสุขเป็นอย่างไร

9. หลักสูตรซ่อมทำนายลักษณะของสังคมในอนาคตจะเป็นอย่างไร    

10. หลักสูตรกำหนดแนวทางความรู้ความสามารถความประพฤติทักษะและเจตคติของผู้เรียนที่จะอยู่ร่วมกันในสังคมและบำเพ็ญตนให้เป็นประโยชน์ต่อชุมชนและชาติบ้านเมือง